I skoleåret 2024/2025 fekk fleire vaksne førebuande opplæring enn året før. Auken kjem særleg blant deltakarar med landbakgrunn frå Syria, Afghanistan, Kongo og Ukraina, medan talet på deltakarar med landbakgrunn frå Somalia gjekk ned.
Frå 1. august 2024 trådde ei ny opplæringslov i kraft. Med lovendringa fekk tilbodet nytt namn, frå grunnskoleopplæring for vaksne til førebuande opplæring for vaksne. Samstundes blei modulstrukturert opplæring innført for alle deltakarar. Ordninga er eit kommunalt ansvar og blir ofte organisert gjennom vaksenopplæringssentra.
Modulane er delte inn frå modul 1 til modul 4, i tillegg til ein grunnmodul med grunnleggjande lese- og skriveopplæring. Dei fleste deltakarane i 2024/2025 følgde den modulstrukturerte modellen.
1 170 fleire deltakarar på eitt år
Totalt fekk 8 546 personar førebuande opplæring for vaksne i skoleåret 2024/2025. Det er 1 170 fleire enn skoleåret før. Nesten alle deltakarane var innvandrarar, med eit unntak på under éin prosent.
Statistikken dei siste åra viser at dei vanlegaste landbakgrunnane blant deltakarane har vore Syria, Somalia, Afghanistan, Kongo og Eritrea.
– Deltakarar med landbakgrunn frå Ukraina har tidlegare vore relativt få samanlikna med kor mange ukrainarar som er busette i Noreg dei siste åra. No ser vi derimot ei auke, seier seniorrådgivar Per Torstein Tuhus i Statistisk sentralbyrå.
I skoleåret 2022/2023 fekk 104 personar med landbakgrunn frå Ukraina slik opplæring. I 2024/2025 hadde talet stige til 556. Trass i veksten utgjorde dette berre om lag éin prosent av alle busette ukrainarar over 15 år.
– Framleis er Syria den klart vanlegaste landbakgrunnen blant deltakarane, med ein del på 30 prosent av alle deltakarane. Deltakarar med førebuande opplæring frå Syria utgjer åtte prosent av alle innvandrarar over 15 år med syrisk landbakgrunn, seier Tuhus.
For Somalia gjekk utviklinga motsett veg. Landet var tidlegare den nest vanlegaste landbakgrunnen, men nedgangen gjorde at Somalia i 2024/2025 var den fjerde vanlegaste. Tre prosent av alle innvandrarar over 15 år med somalisk landbakgrunn fekk førebuande opplæring for vaksne.
– Gruppa som i størst grad fekk førebuande opplæring for vaksne var deltakarar frå Kongo. Heile 13 prosent av alle innvandrarar over 15 år frå Kongo fekk førebuande opplæring for vaksne i skoleåret 2024/2025, seier Tuhus.
Fleire mannlege deltakarar
Frå skoleåret 2022/2023 til 2024/2025 har kjønnsfordelinga endra seg. Delen menn blant deltakarane har auka frå 30 til 36 prosent.
– Blant deltakarar med landbakgrunn frå Ukraina er det no fleire menn enn kvinner som får førebuande opplæring for vaksne. Det same gjeld for dei med landbakgrunn frå Syria. For dei andre landbakgrunnane er det fleire kvinner enn menn blant deltakarane, seier Tuhus.
Blant deltakarar med landbakgrunn frå Ukraina var 55 prosent menn i 2024/2025. Til samanlikning var delen menn 17 prosent for Somalia og 27 prosent for Eritrea.
– 71 prosent av mannlege deltakarar med landbakgrunn frå Ukraina er mellom 16 og 29 år gamle. Blant kvinnene med same landbakgrunn er aldersforskjellane ikkje like store, seier Tuhus.
Også for Afghanistan og Somalia er unge menn under 30 år i fleirtal blant dei mannlege deltakarane. Samstundes er det for fleire landbakgrunnar langt fleire kvinnelege deltakarar som er 30 år eller eldre, mellom anna frå Syria, Kongo, Somalia og Afghanistan.
Kortare butid blant deltakarane
Utviklinga viser òg at deltakarane i snitt har kortare butid i Noreg enn før. I skoleåret 2024/2025 hadde 71 prosent budd i Noreg i seks år eller kortare. Delen som har budd i landet i meir enn 10 år har gått ned.
– Det kan tyde på at opplæringa særleg er til nytte for dei som har komme til landet relativt nyleg og starta eit opplæringsløp, til dømes gjennom introduksjonsordninga, og treng førebuande opplæring for å kvalifisere seg til vidare utdanning eller arbeid, seier Tuhus.
Tal frå introduksjonsordninga viser at Ukraina var den klart vanlegaste landbakgrunnen blant deltakarane i 2024, med 24 178 deltakarar. Syria stod for den nest største delen, med 4 202 deltakarar.
– Sjølv om delen deltakarar med landbakgrunn frå Ukraina i førebuande opplæring for vaksne aukar, er delen som tek førebuande opplæring framleis betydeleg lågare enn delen deltakarar i introduksjonsordninga, seier Tuhus.
Alder heng saman med modulnivå
Etter at opplæringa blei modulstrukturert, er det mogleg å sjå korleis deltakarane fordeler seg på dei ulike modulane. Mønsteret tyder på ein klar samanheng mellom alder og nivå.
– Særleg alderen på deltakarane verkar å ha samanheng med modulen dei får opplæring i. Vi ser at dei eldste over 50 år er overrepresentert i grunnmodul og modul 1, og underrepresentert i modul 3 og 4 samanlikna med yngre deltakarar, seier Tuhus.
Statistikken skal framover følgje deltakarane frå oppstart og gjennom opplæringsløpet, og vidare etter at dei er ferdige.
– På sikt vil vi kunne sjå kven som har progresjon og fullfører opplæringa, kven som tar vidare utdanning og ender opp i arbeid, og kva som kjenneteiknar dei som avbryt og ikkje held fram i utdanning, seier Tuhus.
